Commissioning

Commissioning volgens ISSO 107

In algemene zin is commissioning een gestructureerd en gedocumenteerd proces om ervoor te zorgen dat een gebouwgebonden installatiesysteem voldoet aan de vooraf gestelde prestatie-eisen. Dit proces omvat de planning, ontwerpcontrole, uitvoering, inbedrijfstelling, testen en oplevering, evenals de monitoring in de gebruiksfase.

Volgens ISSO 107, de richtlijn voor commissioning van gebouwgebonden installaties, is het proces onderverdeeld in verschillende fasen:

Initiatieffase
1. Vaststellen van de prestatie-eisen en projectdoelen.
2. Opstellen van een commissioningplan.
Ontwerpfase
1. Beoordeling van het ontwerp aan de hand van de prestatie-eisen.
2. Opstellen van testprocedures en verificatiepunten.
Uitvoeringsfase
1. Toezicht op installatie en uitvoering volgens het ontwerp.
2. Controle van documentatie en voorbereiding op testen.
Test- en inbedrijfstellingsfase
1. Functionele tests van installaties.
2. Verificatie van prestaties en afstemming op het gebruik.
Oplevering en overdracht
1. Overdracht van documentatie en instructies aan de beheerder.
2. Training van gebruikers en onderhoudspersoneel.
Exploitatie- en gebruiksfase
1. Monitoring en evaluatie van de prestaties.
2. Bijsturing en optimalisatie indien nodig.

Dit proces zorgt ervoor dat installaties niet alleen voldoen aan de ontwerpverwachtingen, maar ook optimaal presteren tijdens het gebruik.

Wat is commissioning?

Commissioning is een systematisch proces om ervoor te zorgen dat alle systemen van het gebouw interactief functioneren volgens de bedoeling van het ontwerp en de behoeften van de eigenaar/gebruiker van het gebouw. Het proces behelst de evaluatie van systemen, sub-systemen en apparatuur in het gebouw, beheren onderhoud (B&O)-procedures en het prestatieniveau van alle componenten in het gebouw, met het oog op het volgens het ontwerp efficiënt functioneren als één geheel.

In deze paragraaf wordt commissioning zeer beknopt toegelicht, waarbij gebruik is gemaakt van de informatie uit de TVVL-cursus commissioning. Voor een vollediger omschrijving wordt daarnaar verwezen of naar de Dutch Building Commissioning Association (DBCA). Opgemerkt dient te worden dat de DBCA daarbij heeft gekozen voor het zogenaamde Amerikaanse model dat het gehele proces behelst.

Kwaliteitsborging met commissioning wordt gerealiseerd door te beginnen in de Initiatieffase of aan het begin van de Ontwerpfase van een bouw/constructieproject met het vastleggen van de bedoeling van het ontwerp, en door te gaan via de Bouw/constructiefase, Acceptatie en de Garantieperiode met de verificatie van het feitelijke prestatieniveau van elk systeem/installatie van het gebouw.

Het commissioningproces omvat en coördineert de traditioneel gescheiden activiteiten van systeemdocumentatie, opstarten van apparatuur, kalibratie van het besturingssysteem, testen en inregelen, prestatietesten en training. Er wordt een norm gedefinieerd voor onderhoud op grond waarvan later de conditie van het gebouw wordt beoordeeld en trendanalyses worden uitgevoerd.

Commissioning kan betrekking hebben op de gebouwschil, de HVAC-systemen/installaties van het gebouw, regelingen, besturingsorganen, elektrische installaties, transportsystemen, sanitaire voorzieningen, persoonlijke veiligheid, bewaking, of alle mogelijke combinaties van deze en andere systemen.

Commissioning Autoriteit

De persoon of de organisatie die het commissioningproces leidt en er toezicht op houdt is de commissioning autoriteit, gewoonlijk aangeduid als de CA. Vaak is de assistentie vereist van vakexperts op specifieke deelgebieden. De organisatie die dit uitvoert levert de dienst commissioning en wordt aangeduid met de commissioningsprovider.

Commissioning Plan

De wijze waarop commissioning binnen een project zal worden uitgevoerd, dient te worden vastgelegd in een Commissioning Plan door de CA voor de aanvang van dat project. De omvang van de volgens dit Commissioning Plan uit te voeren toetsingen en documentenstromen varieert. Deze omvang is sterk afhankelijk van de grootte en complexiteit van het project. Een Commissioning Plan hangt daarnaast af van de wensen van de opdrachtgever/eigenaar, die worden vastgelegd in een contract tussen de opdrachtgever/eigenaar en de CA.

Vormen van Commissioning

Er worden verschillende vormen van commissioning onderscheiden:

Initial Commissioning (Cx); commissioning voor nieuw te realiseren projecten of grote renovaties, waarbij een ontwerpfase weer geheel wordt doorlopen;
Retro-commissioning (Retro-Cx); commissioning bij bestaande gebouwen waar nog niet eerder commissioning is toegepast. Dit vraagt een volledige herijking van de prestatiecriteria en de toetsing of daaraan met de (klimaat)installaties wordt voldaan. ISSO-publicatie 104 ‘Stappenplan voor Duurzaam Beheer en Onderhoud’ is een invulling van een retro-commissioningsproces;
Re-commissioning (Re-Cx); commissioning bij bestaande gebouwen waar al eerder commissioning heeft plaatsgevonden. Het herijken van de prestatiecriteria en met de aanwezige commissioningsdocumentatie toetsen of nog aan de randvoorwaarden wordt voldaan en deze zonodig bijstellen;
Continuous Commissioning (Continuous Cx); deze commissioning betreft het continu en doorlopend borgen van de oorspronkelijke prestaties in de gebruiksfase van het gebouw, veelal door monitoring van proces en prestaties.

Opleverprotocol commissioning

Een opleverprotocol oftewel hand over procedure in commissioningsterminologie is de afsluiting van een initieel commissioningsproces. Het is de overdracht van fase IV ‘Realisatie’ naar fase V ‘Gebruik en beheer’. Het vervolg is idealiter de continue prestatieborging in de gebruiksfase (continuous commissioning). De hand over procedure volgens commissioning staat uitgewerkt in het Commissioning Plan op basis van de in de literatuur beschikbare onderleggers. Daarbij worden volgens de literatuur 4 (deel)fasen onderscheiden:

Beoordeling/controle veiligheid en volledigheid;
Functionele controle en beproevingen;
Metingen;
Rapportage

Daarnaast komen in het opleverprotocol volgens commissioning onderdelen als restpuntentafhandeling, revisiegegevens en rapportages, gebruiksinstructies en de overdracht naar de gebruiksfase uitgebreid aan bod. Binnen ISSO-publicatie 107 wordt dit steeds samengevat en benoemd bij de betreffende onderwerpen.

Over ons

Adamas is al sinds 2001 werkzaam in de certificeringswereld waar vanuit de vereisten voor de BREEAM certificering is gegroeid dat er een commissioning nodig is voor de projecten. Vanaf 2018 heeft Adamas hier een afdeling voor opgericht, die zich specifiek bezig houd met deze functie en uitvoering hiervan, nl. de Commissioningsafdeling. De insteek hiervan is om te waarborgen dat er kwalitatief wordt gekeken naar de installaties op deze projecten en dat er een praktische en pragmatische aanpak hiervan wordt gedaan in de uitvoering. Samenwerking met de ontwerpende- en installerende partijen hierin staat centraal. Het is namelijk een teamprestatie om met hoge kwaliteitseisen te kunnen werken vanuit voorontwerp tot en met de gebruiksfase van een pand.

Adamas streeft naar een kwaliteits- en prestatie eis die voor partijen haalbaar is, maar ook waarborgt dat een opdrachtgever of gebruiker tijdens de levensduur van de installaties hier optimaal gebruik van kan maken. Met behulp van veel praktijkervaring in de installaties, maar ook kennis van zaken in de certificering, worden mogelijke fouten en problemen van te voren al aangepakt. Door begeleiding tijdens de voorfase, ontwerpfase en bouwfase, worden de betrokken partijen ontzorgd in hun streven voor een goede installatie. De opdrachtgever heeft daarmee een zekerheid op een goede werking en toepassing van zijn installaties. Adamas streeft naar open communicatie in een projectteam en commissioningsteam, met als doel een positief proces door te maken in zowel certificeren als realiseren. Duurzaamheid zit ons in het bloed. We bouwen aan een mooie, groende toekomst voor de huidige en volgende generaties.

Samen bouwen aan een gezonde, duurzame en circulaire toekomst?